Nếu bạn từng nuôi cá làm thú cưng, bạn có thể đã nhận thấy rằng đôi khi chúng mất một phần vây do bị thương, bệnh tật hoặc bị xâm hại từ các loài cá khác. Bạn cũng có thể tự hỏi liệu vây của chúng có thể mọc lại hay không, và chúng làm như thế nào.

Xem thêm:

Trường điện ở các sinh vật biển là gì. Tại sao chúng có?

 Tại sao một số loài cá có khả năng thở không khí?

Câu trả lời là có, hầu hết các loài cá đều có thể tái tạo vây của mình, và chúng làm điều đó bằng cách sử dụng những khả năng tuyệt vời của các tế bào cơ thể của chính chúng.

Cá có thể tái tạo hầu hết các loại mô và cơ quan, bao gồm cả vây, bằng cách sử dụng sức mạnh bẩm sinh của các tế bào cơ thể của chúng. Quá trình này liên quan đến sự phân chia của các tế bào tại vị trí bị thương với một hoặc nhiều loại tế bào đặc biệt được gọi là tế bào blastema.

tái tạo vây
Tế bào blastema bao quanh bởi không gian nang trong suốt .

Tế bào blastema là những tế bào chưa phân hóa có thể biến thành các loại tế bào khác nhau tùy thuộc vào các tín hiệu mà chúng nhận được từ môi trường xung quanh. Chúng tương tự như tế bào gốc, nhưng không phải xuất phát từ mô phôi, mà là từ mô trưởng thành.

Tế bào blastema hình thành một khối tế bào ở đầu vây bị cắt, nơi chúng có thể phát triển và tái tạo lại phần cơ thể bị mất. Blastema là một cục nhỏ gồm nhiều tế bào nhỏ bé. Các tế bào này có thể biến thành các loại tế bào khác nhau để tạo ra một phần cơ thể mới.

Các tế bào này cũng nhớ được loại tế bào mà chúng từng làm trước đó. Điều này giúp cho phần cơ thể mới có cùng hình dạng và cấu trúc như phần cơ thể cũ. Ví dụ, các tế bào xương trong vây chỉ sẽ tái tạo lại các tế bào xương, không phải là các tế bào da hay cơ. Điều này đảm bảo rằng vây tái tạo có cùng hình dạng và cấu trúc như vây ban đầu.

tại tạo vây
Quá trình tái tạo lại vây đuôi của cá. Ảnh: Ehsan Pashay Ahi và Cộng sự

Quá trình tái tạo được điều tiết bởi nhiều yếu tố, như hormon, yếu tố sinh trưởng, yếu tố phiên mã và những thay đổi di truyền học. Ví dụ, NF-ĸB và axit retinoic là quan trọng cho quá trình ngược lại phân hóa của các tế bào xương, trong khi hệ bổ sung và động lực actomyosin là quan trọng cho sự di chuyển của các tế bào.

Những thay đổi di truyền học, như methylation DNA và khả năng tiếp cận chromatin, cũng đóng vai trò trong việc kiểm soát biểu hiện gen và số phận của các tế bào trong quá trình tái tạo.

Khả năng tái tạo vây không chỉ độc quyền cho cá, mà còn được tìm thấy ở các loài động vật có xương sống sống dưới nước khác, như kỳ nhông và kỳ giông. Tuy nhiên, động vật có vú có khả năng tái tạo các phần phụ như chân hay đuôi rất hạn chế.

Các nhà khoa học quan tâm đến việc nghiên cứu sự tái tạo vây ở cá như một mô hình để hiểu cách thức hoạt động của quá trình tái tạo nói chung, và cách áp dụng nó vào y học con người. Bằng cách học hỏi từ những ví dụ của tự nhiên, chúng ta có thể tìm ra những cách để tăng cường khả năng chữa lành của chính mình và điều trị các chấn thương và bệnh tật ảnh hưởng đến các mô và cơ quan của chúng ta.

Share.
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận